Piyasa katılımcısı olan işletmeler ile son kullanıcı olan müşteri arasında abonelik
sözleşmeleri kurulmaktadır. Günday’a göre abonelik sözleşmesi serbest olmayan
tüketici ile perakende satış veya dağıtım şirketi arasında yapılmaktadır 3 . Her ne kadar
girişimciler özellikle kamu kurum ve kuruluşları da olsa onlarla yapılan sözleşmeyi
idari işlem niteliğine dönüştürmeyecektir. Kanun koyucu Türk Borçlar Kanununa göre
daha özel kanun olan 6502 sayılı Tüketicinin korunması Hakkındaki Kanun (“TKHK”)
m.52 bu konuyu ayrıntılı düzenlemiştir. Ancak TKHK bu kanunun m.2 göre sadece
tüketici işlemleri ve tüketiciye yönelik uygulamaları kapsamaktadır. Bu maddeye
tüketici işlemlerinde :” Abonelik sözleşmesi, tüketicinin, belirli bir mal veya hizmeti
sürekli veya düzenli aralıklarla edinmesini sağlayan sözleşmelerdir. Yazılı veya
mesafeli olarak kurulan bu sözleşmelerin bir nüshasının kâğıt üzerinde veya kalıcı veri
saklayıcısı ile tüketiciye verilmesi zorunludur. Belirli süreli abonelik sözleşmelerine
sözleşmenin belirlenen süre kadar uzayacağına ilişkin hükümler konulamaz; ancak
abonelik sözleşmesinin kurulmasından sonra, sözleşmenin sona ereceği tarihe kadar
tüketicinin talepte bulunması veya onay vermesi hâlinde abonelik sözleşmesi
uzatılabilir. Tüketici, belirsiz süreli veya süresi bir yıldan daha uzun olan belirli süreli
abonelik sözleşmesini herhangi bir gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin
istediği zaman feshetme hakkına sahiptir. Süresi bir yıldan az olan belirli süreli
abonelik sözleşmesinde satıcı veya sağlayıcı tarafından sözleşme koşullarında değişiklik
yapılması hâlinde de tüketici sözleşmeyi feshedebilir. Fesih bildiriminin kâğıt üzerinde
veya kalıcı veri saklayıcısı ile satıcı veya sağlayıcıya yöneltilmiş olması yeterlidir. Satıcı
veya sağlayıcı, abonelik sözleşmesinin feshi için sözleşmenin tesis edilmesini sağlayan
yöntemden daha ağır koşullar içeren bir yöntem belirleyemez. Satıcı veya sağlayıcı,
tüketicinin aboneliğe son verme isteğini yönetmelikle belirlenen süreler içinde yerine
getirmekle yükümlüdür. Aboneliğin belirlenen süreler içinde sona erdirilmediği
durumlarda, bu sürelerin bitiminden itibaren mal veya hizmetten yararlanılmış olsa
dahi, tüketiciden herhangi bir bedel talep edilemez. Satıcı veya sağlayıcı, fesih
bildiriminin hüküm ifade etmesinden itibaren on beş gün içinde tüketici tarafından ödenmiş olan ücretin geri kalan kısmını kesinti yapmaksızın iade etmekle yükümlüdür. (
Satıcı veya sağlayıcı, abonelik sözleşmesinin feshedilmesi ile ilgili bildirim ve taleplere
ilişkin işlemleri yerine getirmek üzere gerekli tedbirleri almak ve gerektiğinde uygun bir
sistem kurup bu sistemi kesintisiz olarak açık tutmakla yükümlüdür. Sözleşmenin
zorunlu içeriği, tüketici ile satıcı ve sağlayıcının hak ve yükümlülükleri ile diğer
uygulama usul ve esasları yönetmelikle belirlenir.” Ayrıca tüketici işlemlerinde TKHK
m.52/7 gereği Abonelik Sözleşmeleri Yönetmeliği (“ASY”) uygulama alanı bulur.
Abonelik sözleşmesi, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) m.
52/1’de tanımlanmıştır. Bu tanıma göre abonelik sözleşmesi; tüketicinin, belirli bir mal
veya hizmeti sürekli veya düzenli aralıklarla edinmesini sağlayan sözleşmeler olarak
tanımlanmıştır. Eski 4077 sayılı TKHK abonelik sözleşmesinin tanımına yer
verilmemiştir. Ancak abonelik sözleşmesi hukukumuza ilk kez 23.02.1995 tarihinde
kabul edilen 4077 sayılı TKHK’dan “Süreli Yayınlar” başlığını taşıyan 11.maddesi ile
girmiş 4822 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Değişiklik Yapılmasına Dair
Kanun ”la Abonelik sözleşmesini taşıyan 11/A maddesi ile getirilmiştir 4 . Burada sadece
abonelik sözleşmesinin nasıl sona ereceği hususuna değinilmiştir. Bu düzenleme göre
her türlü abonelik sözleşmeleri için uygulanmıştır. TKHK m. 52 ve 84’e dayanılarak
çıkarılan Abonelik Sözleşmeleri Yönetmeliği (ASY) 5 de aynı tanıma yer vermektedir
(ASY m. 4/1a). Sadece TKHK ile ASY’de abonelik tanımı yapılmamıştır. Sektörel
bazlı örneğin 5809 sayılı EHK’da da abonelik sözleşmesinin tanımı yapılmıştır.
Elektronik Haberleşme Kanununda (EHK) abonelik sözleşmesi tanımı daha kapsamlı
yapılmıştır. Bu Kanunda abonelik sözleşmesi; işletmeci ile abone arasında akdedilen ve
işletmecinin bir bedel karşılığında dönemsel ya da sürekli olarak bir hizmeti yerine
getirmeyi veya mal teminini üstlendiği ya da her ikisini birden kapsayan sözleşme
olarak tanımlanmaktadır 6 (EHK m. 3/I-b). Yine Elektronik Haberleşme Sektörüne
İlişkin Tüketici Hakları Yönetmeliği (EHSTHY) m.4/1-b 7 : “Abonelik sözleşmesi:
İşletmeci ile abone arasında akdedilen ve işletmecinin bir bedel karşılığında dönemsel ya da sürekli olarak bir hizmeti yerine getirmeyi veya mal teminini üstlendiği ya da her
ikisini birden kapsayan sözleşme” dir. Tüketici Kanunu ve ASY dışındaki mevzuatlarda
abonelik sözleşmesi tanımı daha genel yapılmıştır. Bu sebeple sektörel bazlı sorunlarda
da abonelik sözleşmesinin tarafı tüketici ise TKHK m.2 gereği TKHK uygulama alanı
bulacaktır.
